สมด็จ พระ สังฆราช ถวาย วิสัชนา พระ ธรรมเทศนา พระ บาท สมเด็จ พระ เจ้า อยู่ หัว ใน พระ ราชพิธี เฉลิม พระ ปรมาภิไธย พระ นามาภิไธย และ สถาปนา พระ ฐานันดรศักดิ์ ให้ ทรง ทศพิษ ราชธรรม ราชสังคหวัตถุ จักรวรรดิวัตร และ พละ ย่อม สำเร็จ เป็น พระ บารมี ใน อนาคต วัน ที่ 5 พฤษภาคม สมเด็จ พระ อริยวงศาคตญาณ สม เด็จ พระ สังฆราช สกล มหาสังฆปริณายก ถวาย ศีล ถวาย พร และ ถวาย วิสัชนา พระ ธรรมเทศนา ทศพิษ ราชธรรม จริยาธิมุต พระ นามาภิไธย และ สถาปนา พระ ฐานันดรศักดิ์ พระ บรมวงศ์ ใน การ พระ ราชพิธี บรมราชาภิเษก มี ใจ ความ ตอน หนึ่ง ว่า สมเด็จ พระ บรมศาสดา เมื่อ ทรง บรรลุ
อนุตตรสัมมาสัมโพธิญาณ ยัง ต้อง ทรง บำเพ็ญ พระ พุทธกิจ โปรด เวไนย นิกร ให้ ดื่ม ด่ำ พระ สัจจธรรม อย่าง พระ พุทธภูมิ ให้ สำเร็จ เป็น อัน ดี ข้อ นี้ มี อุปมา ฉัน ใด พระ เจ้า แผ่น ดิน ผู้ ทรง ดำรง ราชัย สวรรค์ ก็ มี อุปไมย ฉัน นั้น จึง ขอ รับ พระ ราชทาน เลือก สรร พระ ราชธรรม ของ โบราณ กษัตริย์ มา ถวาย วิสัชนา โดย มี ทศพิษ ราชธรรม มา เป็น ปฐม 10 ประการ ดัง นี้ 1 ทาน การ ให้ พระ มหากษัตริย์ พึง ชุบ เลี้ยง พระ ราชวัง ่า ทูล ละออง ธุลี พระ บาท ่า ราชการ บรรพชิต ตลอด จน อานา ประชาราช ด้วย วัตถุ ปัจจัย บรรดา อามิต ทั้ง หลาย ตาม
ฐานานุรูป ของ บุคคล นั้น ๆ และ การ พระ ราชทาน ธรรมทาน แจก จ่าย พระ บรมราโชวาท พระ ราชดำริ อัน ถูก ต้อง ตาม ทำนอง ครอง ธรรม ให้ พสกนิกร ทั้ง หลาย เจริญ รอย ตาม 2 ศีล การ สัง วรกาย วาจา ให้ ปราศจาก โทษ พระ มหากษัตรย์ พึง เว้น จาก ความ ประพฤติ ทุจริต กล่าว ใน การ ทาง ปก ครอง ย่อม หมาย ถึง รัฐธรรมนูญ บท กฎ หมาย และ จารีด ประเพณี อัน ดี งาม กล่าว ใน ทาง พุทธศาสนา หมาย ถึง ศีล อย่าง น้อย คือ ศีล 5 ของ ฆราวาส ทั่ว ไป และ พระ ราชา จะ ส่ง รักษา และ โน้ม น้าว ให้ พสกนิกร รักษา ด้วย 3 บริจาค พระ มหากษัตริย์ พึง สลับ สิ่ง ไม่ เป็น
ประโยชน์ หรือ เป็น ประโยชน์ เพื่อ สิ่ง ที่ เป็น ประโยชน์ ใหญ่ กว่า เพื่อ บรรเทา ความ ตระหนี่ ดั่ง พระ พุทธภาษิต ที่ ว่า พึง สละ ทรัพย์ เพื่อ รักษา อวัยวะ อัน ประเสริฐ เพื่อ รักษา ชีวิต ก็ พึง สละ อวัยวะ เพื่อ จะ รักษา ธรรมะ ก็ พึง สละ ทรัพย์ อวัยวะ และ แม้ ชีวิต ได้ ทั้ง สิ้น 4 อาชวะ ความ ซื่อ ตรง พระ มหากษัตริย์ พึง ประพฤติ พระ องค์ ซื่อ ตรง ใน การ งาน ตาม หน้า ที่ ของ พระ ประมุข ปราศจาก มารยา ซื่อ สัตย์ สุจริต ต่อ สัมพันธมิตร พระ ราชวงศ์ และ ข้า ทูล ละออง ธุลี พระ บาท ไม่ ทรง หลอก ลวง ประทุษ ร้าย โดย อยุติธรรม
5 มัทวะ ความ อ่อน โยน พระ มหากษัตริย์ พึง มี พระ ราชอัธยาศัย อ่อน โยน ละมุน ละม่อม ไม่ ถือ พระ องค์ ด้วย ความ ดื้อ รั้น เมื่อ มี ผู้ กราบ บังคม ทูล พระ กรุณา ด้วย เหตุ ผล ของ บัณฑิต ก็ ควร ทรง สดับ ฟัง โดย ถี่ ถ้วน ถ้า ดี ควร อนุโมทนา และ ปฏิบัติ ตาม และ ควร มี ความ อ่อน น้อม ท่าน ผู้ เจริญ โดย วัย และ คุณ ความ ดี 6 ตบะ การ กำจัด ความ เกียบ คร้าน และ ความ ชั่ว พระ มหากษัตริย์ พึง มี ตบะ ซึ่ง ตบะ ของ พระ มหากษัตริย์ คือ การ คุ้ม ครอง ประชา ชน ต้อง ทรง พาก เพียร ที่ จะ ขจัด ความ เกียด คร้าน เบื่อ หน่าย ที่ จะ รักษา อานา ประชาราช ให้ อยู่ เย็น
เป็น สุข ต้อง ทรง ตั้ง พระ ราชหฤทัย บำเพ็ญ พระ ราชกิจ สม่ำ เสมอ และ ให้ ดี ยิ่ง ขึ้น 7 โกธะ ความ ไม่ มัก โกรธ พระ มหากษัตริย์ พึง มี พระ เมตตา สูญ ส่ง ไม่ ทรง ปรารถนา จะ ก่อ เวร ภัย แก่ ผู้ หนึ่ง ผู้ ใด ไม่ ทรง พระ พิโรธ ด้วย เหตุ อัน ไม่ สม ควร แม้ จะ มี เหตุ ให้ ทรง บรรลุ แก่ อำนาจ แห่ง ความ โกรธ ก็ พึง ข่ม พระ ราชหฤทัย ให้ สงบ ระงับ มิ ให้ บังเกิด พระ กริยา อัน ไม่ งด งาม ไม่ น่า รัก น่า เคารพ ดุจ มี พระ ฉาย ส พระ พักตร์ เป็น เครื่อง กำกับ พระ อาการ ไว้ เสมอ 8 อวิหิงสา การ ไม่ เบียดเบียน ผู้ อื่น ตลอด จน
สรรพสัตว์ ให้ ตก ทุกข์ ได้ ยาก พระ มหากษัตริย์ พึง ประกอบ ด้วย พระ มหากรุณา ไม่ ปรารถนา จะ ทรง เบียดเบียน ผู้ ใด ให้ ลำบาก ไม่ ทรง ก่อ ทุกข์ ยาก แก่ มนุษย์ หรือ สัตว์ เพียง เพื่อ ความ สนุก ไม่ ขูด รีด หรือ กะ เกณฑ ราษฎร อย่าง เหลือ กำลัง กระทั่ง เกิด ความ ระส่ำ ระสาย ทรง คุ้ม ครอง ประชา ชน ดุจ ดั่ง บิดร มารดา รักษา บุตร 9 ขันติ ความ อด ทน ต่อ สิ่ง ที่ ควร อด ทน เป็น เบื้อง หน้า พระ มหากษัตริย์ พึง มี พระ ราชหฤทัย กล้า หาญ อด ทน ต่อ โลภะ โทสะ และ โมหะ ย่อม ต้อง ทรง อด ทน ต่อ สู้ กับ กิเลส ได้ ทรง สามารถ อด ทน ต่อ ถ้อย คำ ที่ ชั่ว ติฉิน นินทา ทรง
รักษา พระ กาย พระ วาจา ให้ สงบ เรียบ ร้อย ได้ เสมอ 10 อวิโรธ การ ไม่ ปฏิบัติ ให้ ผิด จาก การ ที่ ถูก ที่ ตรง ดำรง อาการ คง ที่ พระ มหากษัตริย์ พึง รักษา พระ ราชจรรยานุวัตร ตาม หลัก นิติศาสตร์ และ ราชศาสตร์ ไม่ ทรง ประพฤติ ลาด จาก ความ ยุติธรรม ทรง ยก ย่อง ผู้ กระทำ ดี สม ควร ได้ รับ การ ยก ย่อง ทรง ปราบ ปราม ผู้ กระทำ เลว สม ควร ถูก กำราบ ไม่ ทรง ตัด สิน พระ ราชหฤทัย เชิด ชู หรือ ข่ม เหง บุคคล ใด ๆ ด้วย อำนาจ แห่ง อคติ คือ ความ ลำเอียง 4 ประการ เพราะ ความ ชอบ ความ ชัง ความ กลัว และ ความ เขลา หาก ทรง ดำรง พระ ราชธรรม ได้ ดัง นี้ พระ
ปีติ โสมนัส มหาศาล ก็ จะ บังเกิด แก่ พระ องค์ และ ย่อม ทรง เป็น ที่ สรรเสริญ ว่า ทรง ปก ครอง โดย ธรรมะ เป็น อุบาย ชน ทั้ง หลาย ก็ น้อม เข้า สวามิภักดิ์ ต่อ พระ ประมุข ผู้ ได้ ชื่อ ว่า ทรง ปก ครอง โดย ธรรม มิ ใช่ โดย อำนาจ ต่าง เจริญสุข สวัสดี ร่วม กัน ได้ ทุก สถาน นอก จาก นี้ สมเด็จ พระ สังฆราช ได้ ถวาย วิสัชนา ราชสังคหวัตถุ จักรวรรดิวัตร และ พละ กำลัง ของ พระ มหากษัตริย์ โดย โดย ราชสังคหวัตถุ เป็น พระ ราช จรรญา อัน เป็น ที่ ตั้ง แห่ง การ สงเคราะห์ หน่วง น้ำ ใจ ประชา ชน จำแนก เป็น 5 ประการ ดัง นี้ 1 สัสส เมทะนี
2 ปุริส เมทะนี า ใน การ สงเคราะห์ ผู้ ปฏิบัติ งาน สนอง พระ เดช พระ คุณ 3 สัมมา ปาสะ ทรง พระ ปรีชา ใน การ ผูก ประสาน น้ำ ใจ ปวง ชน ให้ นิยม ยิน ดี 4 วาช เปย ทรง พระ ปรีชา ใน การ ใช้ วาจา อ่อน หวาน จับ ใจ ทรง ปราศรัย กับ บุคคล ทั่ว ไป ยัง ให้ เกิด ความ รัก ใคร่ ชื่น ชม และ 5 นิรัก คละ ทรง พระ ปรีชา ใน การ ทำ ให้ บ้าน เมือง มั่น คง ปลอด ภัย อุปมา ได้ ว่า แม้ ประตู เรือน ก็ ไม่ จำเป็น ต้อง ลง กลอน จักรวรรดิ วัด 12 ประการ ดัง นี้ 1 ควร พระ ราชทาน พระ บรมราโชวาท และ พระ บรมราชานุเคราะห์ แด่ คน ภาย ใน คือ ข้า ราชสำนัก และ คน ภาย นอก คือ ข้า ราชการ ตลอด จน
ประชา ชน ทั้ง หลาย 2 ควร ผูก พระ ราชไมตรี กับ บรรดา นานา ประเทศ 3 ควร สงเคราะห์ พระ บรมวงศานุวงศ์ ตาม สม ควร แก่ พระ อิสริย ยศ ฐานันดร 4 ควร เกื้อ กูล คหบดี ทั้ง ปวง 5 ควร อนุเคราะห์ ประชา ชน ตาม ฐานานุรูป 6 ควร อุปการะ บรรพชิต ผู้ ประพฤติ ชอบ ด้วย ไทยธรรม เกื้อ กูล แก่ การ บำเพ็ญ สมณ ปฏิบัติ 7 ควร จัด รักษา สัตว์ ทั้ง จตุบท และ ทวิบาท ด้วย อภัย ทาน ป้อง กัน ไม่ ให้ ใคร ทำ อันตราย ถึง ขั้น จะ สูญ พันธ์ 8 ควร ห้าม ชน ทั้ง หลาย ไม่ ให้ กระทำ ชั่ว พร้อม ชัก นำ ให้ ประกอบ อาชีพ และ กระทำ แต่ ความ ดี 9 ควร แสวง หา หน ทาง ให้ ผู้ ไม่ มี ทรัพย์ ได้
ประกอบ สัมมาชีพ พร้อม พระ ราชทาน พระ ราชทรัพย์ เจือ จาน 10 ควร เสด็จ เข้า ใกล้ บรรพชิต ผู้ ทรง ศีล และ ทรง สติ ปัญญา เพื่อ มี พระ ราชปุจฉา ถึง กุศล อกุศล 11 ควร ห้าม พระ จิต งด เว้น ไม่ เสด็จ พระ ราชดำเนิน ไป สู่ สถาน ที่ ที่ อาจ นำ มา ซึ่ง ความ เสื่อม 12 ควร ระงับ ความ โลภ ใน ลาภ อัน ไม่ สม ควร ได้ พละ 5 ประการ ดัง นี้ 1 กาย พละ ต้อง ทรง มี พละ กำลัง พระ วรกาย เข้ม แข็ง เพื่อ การ ปฏิบัติ พระ ราชกรณียกิจ 2 โภค พละ ต้อง ทรง มี พระ ราชทรัพย์ เพื่อ การ บำรุง เลี้ยง ดู บุคคล ที่ พึง บำรุง เลี้ยง 3 มัจ พละ ต้อง ทรง มี ค่า ทูล ละออง ธุลี
พระ บาท และ ข้า ราชการ ผู้ ใหญ่ ผู้ น้อย เพื่อ เป็น กำลัง ทาง นิติบัญญัติ บริหาร และ ตุลาการ 4 อภิชัจ พละ ต้อง เสด็จ พระ ราชสมภพ ใน ตระกูล อัน เป็น ผล มา จาก ปุพเพ กต ย ตา เพื่อ ให้ เป็น ที่ นิยม นับ ถือ ของ มหาชน 5 ปัญญา พละ ต้อง มี พระ ปัญญา เฉลียว ฉลาด รอบ คอบ ทรง ขวน ขวาย บรม พระ ปัญญา ให้ เพิ่ม พูน เพื่อ จะ ได้ มี พระ ญาน ทราบ เหตุ ผล แจ้ง ชัด ใน สรรพสิ่ง สมเด็จ บรมบพิตร เพิ่ง เสด็จ บรม ราชัย สวรรค์ ใหม่ เปรียบ ประดุจ บรมศาสดา แรก ตรัสรู้ เมื่อ ใด ทรง บำเพ็ญ พระ ราชธรรม ให้ สำเร็จ แก่ ประชา ชน ผู้ อยู่ ใต้ พระ
บรมโพธิสมภาร ก็ เปรียบ ประดุจ พระ บรมศาสดา ได้ บำเพ็ญ พุทธกิจ บริบูรณ์ ทรง กระทั่ง บรรลือ พระ สูร เสียง พระ สุรนาถ ว่า กิจ ใด พระ ศาสดา ผู้ กรุณา แสวง หา ประโยชน์ แก่ สาวก ควร จะ ทำ หิต นั้น เรา อาศัย ความ เอ็นดู ได้ กระทำ แล้ว แก่ ท่าน ทั้ง หลาย ทุก ประการ ดัง นี้ ข้อ นี้ จัก สำเร็จ เป็น พระ บารมี ต่อ ไป ใน อนาคต ยัง พระ ราชอุบล ของ พระ องค์ ให้ มี ผล สม ด้วย พระ พุทธภาษิต ว่า ภิกษุ ทั้ง หลาย ทั้ง สอง บุคคล นี้ เมื่อ เกิด ขึ้น ใน โลก ย่อม เกิด ขึ้น เพื่อ ประโยชน์ สุข แห่ง ชน เป็น อัน มาก เพื่อ ความ ต้องการ เพื่อ ความ เกื้อ กูล เพื่อ ความ สำราญ
แห่ง ชน อัน มาก ทั้ง เทวดา และ มนุษย์ 2 บุคคล นี้ คือ พระ ตถาคต พระ สัมมาสัมพุทธเจ้า 1 และ พระ ราชา พระ จักรพรรดิ 1 ดัง นี้ ท่าน พระ ราชอุบล
