ประทับ ภรรยา เจ้า กับ ตำแหน่ง พระ อัครมเหสี ใน ราชสำนัก รัชกาล ที่ 5 ใคร คือ เบอร์ 1 สมเด็จ พระ นาง เจ้า สุนันทา กุมารีรัตน์ สมเด็จ พระ นาง เจ้า สว่างวัฒนา สมเด็จ พระ นาง เจ้า เสาวภา ผ่องศรี ใน ช่วง ต้น สมัย รัชกาล ที่ 5 ได้ เริ่ม มี การ นำ เอา แบบ อย่าง ที่ จะ สถาปนา พระ อิสริยยศ ของ พระ อัครมเหสี เปรียบ เทียบ ได้ กับ ควีน ใน ความ หมาย แบบ ตะวัน ตก เข้า มา ใช้ อย่าง มี กฎ เกณฑ์ แต่ ได้ ขนบ ของ ราชสำนัก ที่ ยัง ยึด คติ ตาม แบบ โบราณ อย่าง คง มี อยู่ ทำ ให้ เกิด ความ รัก ลั่น ใน ตำแหน่ง พระ อัครมเหสี ว่า พระ ภรรยา เจ้า พระ
องค์ ใด จะ ทรง เป็น เบอร์ หนึ่ง รัก ภรรยา เจ้า ใน รัชกาล ที่ 5 มี ทั้ง หมด 9 พระ องค์ โดย พระ ภรรยา เจ้า ที่ มี ตำแหน่ง สูง ที่ สุด คือ พระ อัครมเหสี รอง ลง มา คือ พระ มเหสี พระ ราชเทวี และ พระ อัคร ชายา ตาม ลำดับ และ รัชกาล ที่ 5 ทรง รับ พระ องค์ เจ้า ทักษิณ ชา เป็น พระ ภรรยา เจ้า พระ องค์ แรก ใน รัชกาล โดย พระ องค์ เจ้า ทักษิณชา เป็น ราชธิดา ใน รัชกาล ที่ 4 ประสูติ แต่ เจ้า จอม มารดา จันทร์ ดัง นั้น พระ องค์ เจ้า ทักษิณชา จึง ทรง เป็น พระ ภรรยา เจ้า ชัน ลูก หลวง พระ องค์ แรก ใน รัชกาล หลัง จาก ทรง มี พระ ประสาท พระ ราชโอรส ใน ปี 2415
เพียง ไม่ กี่ ชั่วโมง พระ ราชโอรส ก็ สิ้น พระ ชนม์ นำ ความ โศก เศร้า มา สู่ พระ องค์ เจ้า ทักษิณ ชา เป็น อย่าง มาก ต่อ มา จน ถึง ขั้น สูญ เสีย พระ จริต ไม่ สามารถ กลับ ราชการ ได้ จึง ไม่ อาจ ได้ รับ การ สถาปนา พระ อิสริยยศ ใน ตำแหน่ง พระ อัครมเหสี แต่ อย่าง ใด ต่อ มา รัชกาล ที่ 5 ทรง รับ หม่อม เจ้า ปิ๋ว เป็น พระ ภรรยา เจ้า โดย พระ องค์ เป็น พระ ราชนัดดา ใน รัชกาล ที่ 3 เป็น พระ ธิดา ใน พระ องค์ เจ้า และ ดาว วัน ประสูติ แต่ หม่อม จีน ดัง นั้น หม่อม เจ้า ปิ๋ว จึง ทรง เป็น พระ ภรรยา เจ้า ฉัน หลาน หลวง พระ องค์ แรก ใน รัชกาล
หม่อม เจ้า ปิ๋ว มี พระ พี่ นาง น้อง นาง อีก 2 พระ องค์ ซึ่ง ภาย หลัง รัชกาล ที่ 5 ทรง รับ เป็น พระ ภรรยา เจ้า ก็ คือ หม่อม เจ้า วัว และ หม่อม เจ้า สาย หลัง จาก หม่อม เจ้า ปิ๋ว ทรง มี พระ ประสูติการ ใน ปี 2416 รัชกาล ที่ 5 จึง โปรดเกล้า สถาปนา หม่อม เจ้า เสาวภาค นารีรัตน์ แม้ จะ มี การ คาด การณ์ ว่า หม่อม เจ้า เสาวภาค นาดีรัตน์ อาจ จะ ได้ ขึ้น เป็น พระ อัครมเหสี ได้ เป็น เบอร์ 1 แห่ง ราชสำนัก ด้วย การ สนับสนุน จาก ทน กระหม่อม แก้ว กรม พระยา สุรารัตน์ ราชประโยชน์ แต่ เรื่อง นั้น ก็ เป็น ไป ได้ ยาก เนื่อง จาก หม่อม
เจ้า โสภารัตน์ ทรง เป็น เพียง พระ ภรรยา เจ้า ฉัน หลาน หลวง นอก จาก นี้ หม่อม เจ้า ปัว ที่ ถวาย ตัว ใน ช่วง เวลา ใกล้ เคียง กัน ก็ กำลัง ทรง พระ ครรภ์ และ ทรง เป็น พระ พี่ นาง มี พระ ชันษา มาก กว่า 7 ปี ดัง นั้น การ ที่ พา น้อง นาง จะ ขึ้น ดำรง พระ อิสริยยศ ก่อน พระ พี่ นาง นั้น ถือ ว่า เป็น สิ่ง ไม่ สม ควร หม่อม เจ้า บัว ทรง มี พระ อสูติการณ์ พระ องค์ เจ้า เยาวมาลย์ นฤมล ใน ปี 2416 รัชกาล ที่ 5 จึง โปรดเกล้า สถาปนา หม่อม เจ้า ปัว เป็น พระ อัคร ชายา เธอ หม่อม เจ้า อุบลรัตน์ นารีน่า ซึ่ง เป็น การ สถาปนา ใน คราว เดียว กับ หม่อม เจ้า
เสาวภาคารีรัตน์ ส่วน หม่อม เจ้า สาย ถวาย ตัว หลัง จาก พระ พี่ นาง หลาย ปี และ ต่อ มา รัชกาล ที่ 5 โปรดเกล้า สถาปนา เป็น พระ อัคร ชายา เธอ เช่น เดียว กัน ดัง นี้ พระ ภรรยา เจ้า ฉัน หม่อม เจ้า หรือ ชั้น หลาน หลวง เมื่อ มี พระ ประสูติการ พระ ราชโอรส จาก ดำรง พระ อิสริยยศ เมื่อ ได้ ประสูติ ใน ชั้น พระ องค์ เจ้า ใน รัชกาล ที่ 5 จะ ทรง โปรดเกล้า สถาปนา พระ ภรรยา เจ้า ฉัน นี้ ให้ เป็น พระ องค์ เจ้า เพื่อ ให้ พระ ราชโอรส ที่ จะ ประสูติ ใน อนาคต ดำรง พระ อิสริยยศ สมเด็จ เจ้า ฟ้า ได้ ก็ ตาม แต่ ก็ เป็น เพียง สมเด็จ เจ้า ฟ้า ชั้น โท เท่า นั้น มี เพียง
พระ ภรรยา เจ้า ฉัน พระ องค์ เจ้า หรือ ฉัน ลูก หลวง เท่า นั้น ที่ จะ เป็น ผู้ มี พระ สูติกรรม พระ ราชโอรส ที่ ดำรง พระ อิสริยยศ สมเด็จ เจ้า ฟ้า ชั้น เอก จึง จะ ได้ เป็น ผู้ สืบ พระ ราชสมบัติ ต่อ ไป หลัง จาก ป้า ทักษิณชา พระ ภรรยา เจ้า ฉัน ลูก หลวง ไม่ สามารถ รับ ราชการ ได้ นั้น รัชกาล ที่ 5 จึง ต้อง ทรง รับ พระ ภรรยา เจ้า ฉัน ลูก หลวง เพิ่ม เติม นั่น คือ 4 พระ นาง โดย 4 พระ นาง เป็น พระ ราชธิดา ใน รัชกาล ที่ 4 ประกอบ ด้วย พระ องค์ เจ้า สุนันทา กุมารีรัตน์ พระ องค์ เจ้า สว่างวัฒนา พระ องค์ เจ้า เสาวภา ผ่องศรี
โดย ทั้ง 3 พระ องค์ ประสูติ แต่ เจ้า จอม มารดา เปี่ยม และ พระ องค์ เจ้า สุขุมาลย์ มารศรี ประสูติ แต่ เจ้า จอม มารดา สำลี ทั้ง 4 พระ องค์ เจ้า ถวาย ตัว ใน ช่วง เวลา ไล่ เลี่ย กัน ใน ช่วง ต้น รัชกาล ที่ 4 อย่าง ไม่ มี ตำแหน่ง พระ มเหสี ดัง เด่น ชัด พระ ภรรยา เจ้า ที่ ทรง เป็น เบอร์ 1 จึง ขึ้น อยู่ กับปัจจัย สำคัญ 2 ประการ ด้วย กันคือ ความ โปรด ปราน ของ รัชกาล ที่ 5 และ พระ ชันษา ของ พระ ภรรยา เจ้า พระ องค์ เจ้า สุนันทา กุมารีรัตน์ ถือ ได้ ว่า มี พระ อำนาจ เหนือ กว่า พระ ภรรยา เจ้า พระ องค์ อื่น ๆ โดย มี พระ ชันษา มาก กว่า พระ ภรรยา เจ้า
ฉัน ลูก หลวง ทาง รัชกาล ที่ 5 ก็ โปรด ปราน พระ องค์ เจ้า สุนันทา กุมารีรัตน์ อย่าง ยิ่ง ดัง ที่ เจ้า จอม หม่อม ราชวงศ์ สดับ บันทึก ว่า เพราะ เหตุ ที่ สมเด็จ พระ นาง เจ้า สุนทรา พระ องค์ นี้ เป็น พระ มเหสี ใหญ่ แล้ว ทรง พระ กรุณา พระ วิเศษ กว่า ทุก พระ องค์ ดัง นั้น พระ องค์ เจ้า สุนันทา กุมารีรัตน์ จึง เป็น พระ ภรรยา เจ้า เบอร์ หนึ่ง ใน ช่วง เวลา นั้น แต่ นอก จาก นี้ หาก สังเกต จาก สร้อย พัฒนา ของ สมเด็จ เจ้า ฟ้า กัลยาพร เพชรรัตน์ โสภา ทักษะ นี้ ยัง รัก อัครราชกุมารี พระ ราชธิดา ใน พระ องค์ เจ้า สุด นันทกุมารีรัตน์ แล้ว นั้น
อัครวร พระ ราชกุมารี อัน มี นัยยะ ว่า ทรง เป็น พระ ราชธิดา ใน พระ ชนะ มเหสี แต่ อย่าง ไร ก็ ตาม หลัง จาก พระ องค์ เจ้า สว่างวัฒนา ทรง มี พระ ประสูติการ สมเด็จ เจ้า ฟ้า มหาวชิรุณหิศ พระ ราชโอรส ชั้น สมเด็จ เจ้า ฟ้า ชั้น เอก พระ องค์ แรก ใน รัชกาล รัชกาล ที่ 5 จึง โปรดเกล้า สถาปนา พระ องค์ เจ้า สว่างวัฒนา เป็น พระ นาง เจ้า สว่างวัฒนา พระ ราชเทวี ใน ปี 2421 ดัง นั้น เบอร์ 1 จึง ตก เป็น ของ พระ นาง เจ้า สว่างวัฒนา ใน ฐานะ ที่ ทรง เป็น พระ ราชเทวี และ เป็น พระ ราชมารดา ของ ว่า ที่ กษัตริย์ ใน อนาคต [เพลง] พระ บรมราชเทวี จึง อาจ นับ เป็น ตำแหน่ง พระ
อัครมเหสี พระ องค์ แรก ใน รัชกาล ที่ 5 หลัง เหตุ การณ์ รัชกาล ที่ 5 จึง โปรดเกล้า สถาปนา พระ นาง เจ้า สว่างวัฒนา เป็น สมเด็จ พระ นาง เจ้า สว่างวัฒนา พระ ราชเทวี และ ได้ รับ การ สถาปนา อีก ครั้ง เป็น สมเด็จ พระ นาง เจ้า สว่างวัฒนา พระ บรมราชเทวี สถิต ใน ที่ พระ อัครมเหสี ดัง นั้น จึง ทรง เป็น พระ ภรรยา เจ้า ที่ ศพ อริยสง ที่ สุด เป็น เบอร์ 1 อย่าง ชัด เจน มาก ขึ้น ซึ่ง การ ที่ รัชกาล ที่ 5 ทรง สถาปนา พระ อิสระ ใน ครั้ง นี้ นับ เป็น การ จะ เตรียม ความ พร้อม สำหรับ การ สถาปนา เจ้า ฟ้า มหาวชิรุณหิศ ให้ ทรง เป็น ราชธานี
ส่วน พระ ภรรยา เจ้า อีก 2 พระ องค์ รัชกาล ที่ 5 ได้ โปรดเกล้า สถาปนา พระ องค์ เจ้า เสาวภา ผ่องศรี เป็น พระ นาง เจ้า เสาวภา ผ่องศรี พระ ราชเทวี ส่วน พระ องค์ เจ้า สุขุมาลย์ มารศรี ก็ ได้ รับ สถาปนา เป็น พระ นาง เจ้า สุขุมาลย์ มารศรี พระ ราชเทวี เนื่อง จาก พระ นาง เธอ เป็น พระ นาง เจ้า พระ ราชเทวี เช่น เดียว กัน ต่อ มา ใน ปี 2424 พระ หนัง เจ้า เสาวภา ผ่องศรี ทรง มี พระ ประสโสธิการ นั่น คือ สมเด็จ เจ้า ฟ้า มหาวชิราวุธ รัชกาล ที่ 6 ซึ่ง เป็น พระ ราชโอรส ชั้น สมเด็จ เจ้า ฟ้า ชั้น เอก พระ องค์ ที่ 2 ทำ ให้ พระ ฐานะ ของ พระ องค์ ทรง ยิ่ง ขึ้น
ใน เวลา ต่อ มา รัชกาล ที่ 5 จึง โปรดเกล้า สถาปนา พระ นาง เจ้า เสาวภา ผ่องศรี เป็น พระ นาง เจ้า โสภา ผ่องศรี พระ วร พระ ราชเทวี เป็น พระ ภรรยา เจ้า ลำดับ ที่ 2 พระ นาง เจ้า สว่างวัฒนา นับ ตั้ง แต่ ช่วง ปี 2423 เป็น ต้น มา สมเด็จ พระ นาง เจ้า สว่างวัฒนา ถือ ว่า เป็น เบอร์ 1 ใน บรรดา พระ ภรรยา เจ้า ทั้ง ปวง โดย เฉพาะ หลัง จาก การ สถาปนา เจ้า ฟ้า มหาวชิรุณหิศ เป็น สยามมกุฎราชกุมาร ใน ปี 2430 ด้วย แล้ว พระ องค์ ซึ่ง ทรง เป็น พระ ราชมารดา ของ สยามมกุฎราชกุมาร ว่า ที่ กษัตริย์ ใน อนาคต ความ ชัด เจน ใน ฐานะ เบอร์ 1 จึง มี ค่า อย่าง
มั่น คง และ ชัด เจน สะท้อน ได้ จาก การ ที่ ทรง ปฏิบัติ ภาระ จักรกรณียกิจ เสมือน ฝีล ทรง ดำรง ฐานะ ประมุข ฝ่าย ใน ทรง ดู แล บริหาร ก็ น่า จะ สำนัก ฝ่าย ใหญ่ และ เสด็จ ออก รับ พระ ราชอาคันตุกะ ต่าง ประเทศ ร่วม กับ รัชกาล ที่ 5 แต่ อย่าง ไร ก็ ตาม หลัง จาก เจ้า ฟ้า มหาวชิรุณหิศ สวรรคต ใน ปี 2438 และ รัชกาล ที่ 5 โปรดเกล้า สถาปนา เจ้า ฟ้า มหาวชิราวุธ เป็น สยามมกุฎราชกุมาร พร้อม ทั้ง สถาปนา พระ นาง เจ้า เสาวภา ผ่องศรี เป็น สมเด็จ พระ นาง เจ้า สาว ผ่องศรี พระ อัครราชเทวี ความ รัก ลั่น ขึ้น หาก ซื้อ ตาม แบบ โบราณ หรือ ตาม แบบ สากล ตำแหน่ง
สยามมกุฎราชกุมาร ย่อม ตก แก่ สมเด็จ เจ้า ฟ้า สมมุติติวงศ์ วโรทัย พระ ราชโอรส พระ องค์ ที่ 2 ใน สมเด็จ พระ นาง เจ้า สว่างวัฒนา แต่ รัชกาล ที่ 5 ทรง กำหนด ไว้ ว่า บรรดา พระ ราชโอรส ที่ ประสูติ แต่ พระ ภรรยา เจ้า ที่ เป็น พระ ราชธิดา ใน รัชกาล ที่ 4 จะ มี พระ เกียรติยศ เสมอ กัน ความ ดัน ลด นั้น ให้ เป็น ไป ตาม ลำดับ พระ ชั้น 3 ดัง ที่ รัชกาล ที่ 5 ทรง มี พระ ราชดำรัส ว่า ลูก ไม้ กลาง กับ ลูก แม่ เล็ก กลาง หมาย ถึง สมเด็จ พระ นาง เจ้า สว่างวัฒนา และ แม่ เล็ก หมาย ถึง สมเด็จ พระ นาง เจ้า เสาวภา ผ่องศรี ดัง นั้น เจ้า ฟ้า มหาวชิราวุธ ซึ่ง มี
พระ ชันษา เจ้า ฟ้า มหาวชิรุณหิศ จึง ได้ รับ การ สถาปนา เป็น สยามกฏาคม ความ รัก ลั่น ใน ตำแหน่ง พระ อัครมเหสี ทำ ให้ เกิด ข้อ สงสัย ว่า พระ องค์ ใด ทรง เป็น เบอร์ 1 กัน แน่ แม้ พระ อิสริยยศ พระ อัครราชเทวี จะ เป็น รอง พระ บรมราชเทวี แต่ ด้วย สมเด็จ พระ นาง เจ้า เสาวภา ผ่องศรี ทรง เป็น พระ ราชบัญญัติ ธรรมกุฎราชกุมาร ดัง นั้น เฟอ หนึ่ง จึง ต้อง ตก เป็น ของ พระ องค์ ความ รัก ลั่น ที่ เกิด ขึ้น นั้น อย่าง สะท้อน ให้ จาก การ ตาม เสด็จ ข้า ราชการ ที่ 5 พระ ภรรยา เจ้า ทั้ง สอง พระ องค์ ทรง เกลี่ย ให้ อีก พระ องค์ เสด็จ นำ ก่อน จึง
กระทั่ง รัชกาล ที่ 5 ทรง ตัด สิน ให้ สมเด็จ พระ นาง เจ้า สว่างวัฒนา เสด็จ นำ หน้า อาจ เป็น เพราะ ทรง เห็น ว่า ใน ช่วง เวลา นั้น ทั้ง สอง พระ องค์ มี พระ สถานะ เท่า เทียม กัน จึง ให้ ลำดับ ตาม พระ ชนมายุ ซึ่ง สมเด็จ พระ นาง เจ้า เสาวภา ผ่องศรี มี พระ ชนมายุ น้อย กว่า และ ทั้ง นี้ เสมือน ว่า สมเด็จ พระ นาง เจ้า สว่างวัฒนา จัด ทรง ยอม และ ยก ให้ สมเด็จ พระ นาง เจ้า เสาวภา ผ่องศรี มี พระ ฐานะ สูง กว่า เพราะ ใน ช่วง เวลา ที่ ทรง ตก นั้น คือ ช่วง เวลา หลัง จาก การ สวรรคต ของ เจ้า ฟ้า มหาวชิรุณหิศ และ เป็น ช่วง เวลา ที่ สมเด็จ พระ นาง เจ้า เสาวภา
ผ่องศรี กำลัง ขึ้น สะท้อน ให้ เห็น จาก พระ ดำรัส ที่ เคย ตรัส กับ หม่อม เจ้า เมื่อ เวลา ฉัน มี บุญ ล้วน แต่ มา ห้อม ล้อม ฉัน ทั้ง นั้น แหละ เวลา มี งาน มี การ อะไร ฉัน ก็ ช่วย เต็ม ที่ ไม่ ขัด แต่ พอ ฉัน ตก ก็ หัก ไป เข้า ตาม ผู้ ที่ มี ผล ต่อ ไป ถึง ปี 2440 ความ ชัด เจน ใน ตำแหน่ง พระ อัครมเหสี ก็ เป็น ที่ ปรากฏ ชัด เจน เมื่อ รัชกาล ที่ 5 จะ เสด็จ ประพาส ยุโรป ทรง แต่ง ตั้ง สมเด็จ พระ นาง เจ้า หรือ ว่า พา ผ่องศรี เป็น ผู้ สำเร็จ ราชการ แทน พระ องค์ จึง โปรดเกล้า สถาปนา ขึ้น เป็น สมเด็จ พระ นาง เจ้า เสาวภา ผ่องศรี พระ บรมราชินีนาถ เป็น ตำแหน่ง
พระ ภรรยา เจ้า ที่ ทรง ตั้ง ขึ้น ใหม่ และ เธอ เป็น ตำแหน่ง พระ อัครมเหสี ที่ มี ลำดับ พระ อิสริยยศ สูง ที่ สุด ดัง นั้น พระ ฐานะ ของ เสม็ด พระ นาง เจ้า สว่างวัฒนา จึง ทรง ลด ลง มา เป็น เบอร์ 2 ใน ที่ สุด ขณะ ที่ ตำแหน่ง พระ ภรรยา เจ้า พระ องค์ อื่น ไม่ ได้ เกิด ความ รัก ลั่น แต่ อย่าง ใด พระ นาง เจ้า สุขุมา มารศรี พระ ราชเทวี ทรง เป็น พระ ภรรยา เจ้า ที่ มี พระ อิสริยยศ รอง ลง มา ถัด มา ก็ เป็น พระ อัครชัยยา เธอ และ ท้าย ที่ สุด คือ เจ้า ดารา รัศมี ซึ่ง รัชกาล ที่ 5 โปรดเกล้า สถาปนา เป็น พระ ราชชายา ใน ช่วง ปลาย รัชกาล
ดัง นั้น พระ ภรรยา เจ้า ใน รัชกาล ที่ 5 ก็ มี ทั้ง หมด 9 พระ องค์ ดัง นี้ ค่ะ 1 หลัง เจ้า เสาวภา ผ่องศรี พระ บรมราชินีนาถ 2 สมเด็จ พระ นาง เจ้า สุนันทา กุมารีรัตน์ พระ บรมราชเทวี 3 สมเด็จ พระ นาง เจ้า สว่างวัฒนา พระ บรมราชเทวี 4 พระ นาง เจ้า สุขุมาลี พระ ราชเทวี 5 พระ อัครชัยยา เธอ พระ องค์ เจ้า เสาวภาค นารีรัตน์ 6 พระ อัคร ชายา เธอ พระ องค์ เจ้า อุบลรัตนารีนาถ 7 พระ อัครชัยยา เธอ พระ องค์ เจ้า สาย สวลีภิรมย์ แต่ พระ ราช ชายา เจ้า ดารา รัศมี และ 9 พระ องค์ เจ้า ทักษิณ ชา เป็น พระ ภรรยา เจ้า ที่ ไม่ ได้ รับ การ สถาปนา
ดัง นั้น หลัง จาก ปี 2440 เป็น ต้น มา ความ รัก ลั่น ก็ ไม่ ปรากฏ อีก ครั้ง สมเด็จ พระ นาง เจ้า เสาวภา ผ่องศรี พระ บรมราชินีนาถ ทรง เป็น พระ ภรรยา เจ้า ตัว หนึ่ง ตลอด มา จน สิ้น รัชกาล พระ อิสริยยศ
